Tussen visie en uitvoering: leiderschap in publieke organisaties

“Het doel van deze eerste sessie was vooral om het debat te openen”, vertelt Jeroen Smeulders. Onze Director organiseert vanuit Motmans & Partners mee de Veralim Academy. “We proberen hier manieren uit te wisselen om in een complexe publieke context toch tot gedragen leiderschap en een goede samenwerking te komen tussen beleidsmakers en directieteams. Een uitdaging waarin vele organisaties zich lijken te herkennen.”

Uiteenlopende verwachtingen

Als eerste aan het woord is prof. dr. em. Filip De Rynck, die zijn onderzoek toelicht naar het toegenomen verloop van Algemeen Directeurs bij lokale besturen. Zijn uiteenzetting legt een eerste belangrijk pijnpunt bloot: uiteenlopende verwachtingen liggen vaak aan de basis van interne frictie. Om die te voorkomen, moet er al vanaf de aanwerving scherp worden ingezet op het uitspreken van die wederzijdse verwachtingen. Ook tijdens de samenwerking blijft dat belangrijk, horen we later van de ambtelijke leiders zelf.

Hoeveel inspraak heeft een Algemeen Directeur in beleidsondersteuning? Of hoe betrokken mogen bevoegde politici zijn bij de aansturing van diensten? Het zijn vragen die best al voor de ondertekening van het contract worden gesteld, want voor elke organisatie kan het antwoord erop verschillen. Niet enkel voor steden en gemeenten is dat het geval, maar ook in andere publieke contexten. Bovendien is die praktijk onmisbaar voor functies in het hele management- of stafteam, aangezien één topfiguur nooit alle managementtaken alleen kan dragen.

Het worstje tussen de hotdog

Ambtelijke leiders vormen vaak de schakel tussen beleid en uitvoerende diensten. Iris Mulkens, Algemeen Directeur bij stad Lommel, omschrijft die positie treffend als ‘het worstje in de hotdog’: je bent geen volwaardig lid van het beleid, maar ook nog een stap verwijderd van de eigen administratie. Dat is vaak schipperen, want modern leiderschap vereist niet enkel bestuurlijke connectie, maar evengoed intensieve aandacht voor de cultuur, het welzijn en de noden van het personeel.

Mulkens pleit daarom voor empathie. Zelf benadert ze problemen bewust vanuit verschillende rollen. Dat helpt niet alleen om ze beter te begrijpen, maar ook om tot gedragen oplossingen te komen die rekening houden met bezorgdheden van de betrokken beleidsmakers én de uitvoerende diensten. Bovendien gaan adviezen altijd uit in de vorm van verschillende scenario’s: in plaats van één visie naar voren te schuiven, krijgt het college de keuze. Bij elk mogelijk alternatief worden daarbij de gevolgen op 3 vlakken (haalbaarheid, betaalbaarheid en inzetbaarheid van personeel) in kaart gebracht op basis van de expertise van de betrokken diensten.

“Je bent de schakel tussen beleid en uitvoerende diensten: modern leiderschap in de publieke sector vereist zowel bestuurlijke connectie als diepe empathie voor het personeel.”

Politiek sensitief mét kritische blik

Vanuit de politiek klinkt tijdens onze Academy ook de vraag naar politieke sensitiviteit. Politici voelen de nood om snel mee te kunnen schakelen met wat er maatschappelijk leeft. Ambtelijke leiders kunnen daarin een meerwaarde betekenen door te ondersteunen en mee te denken vanuit een politiek perspectief.

Tegelijkertijd zien directieteams het als hun taak om daarin balans te brengen. Ze tonen zich bereid om in dialoog te gaan, maar wijzen er ook op dat bindende afspraken of geldende regelgeving niet in het gedrang mogen komen. Daarover waken ze vanuit hun positie mee.

De paradox van de publieke sector

Tijdens de Academy brengt de uitwisseling van ideeën een paradox naar voren. Geen enkele werkwijze blijkt namelijk zomaar toepasbaar in elke organisatie, maar dezelfde begrippen keren wel telkens terug: duidelijke verwachtingen, rolbewustzijn en de bereidheid om transparant te communiceren blijken onoverkomelijk, ook als het gaat over moeilijke kwesties.

“Ambtelijke leiders zoeken voortdurend naar een evenwicht tussen richting geven en verbinding creëren”, vat Jeroen Smeulders samen. “Ze moeten beslissingen nemen én draagvlak opbouwen, hun eigen rol bewaken én over grenzen heen samenwerken, stabiliteit bieden én inspelen op verandering. Daarin hopen we hen met de volgende sessies uit onze Academy in samenwerking met Veralim verder te kunnen ondersteunen.”